alkomat

Kontrola trzeźwości pracowników 2022 – co się zmieni?

Autor: Marta Łuszczyńska

13 czerwca 2022

Przeczytaj w: 4 minuty

Nowelizacja przepisów o badaniu trzeźwości pracowników będzie istotną zmianą w Kodeksie pracy, choć nie wiadomo, kiedy dokładnie nowe przepisy wejdą w życie. Według projektowanych zmian pracodawca zyska szereg narzędzi, które pozwolą mu na samodzielne sprawdzenie stanu trzeźwości swoich pracowników oraz zastosowanie względem nich nowych kar porządkowych.

piwo, alkomat, kluczyki do samochodu

Badanie trzeźwości pracownika

Obecnie przepisy nie dają pracodawcom podstaw do samodzielnego przeprowadzania przez pracodawcę prewencyjnego sprawdzania pracowników na obecność w ich organizmach alkoholu lub środków działających podobnie do alkoholu. Problematyka badania trzeźwości pracownika została uregulowana poza Kodeksem pracy. Właściwe regulacje znajdują się w ustawie z dnia 26 października 1982 roku o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Zgodnie z nią:

  • Kierownik zakładu pracy lub osoba przez niego upoważniona mają obowiązek niedopuszczenia do pracy pracownika, jeżeli zachodzi uzasadnione podejrzenie, że stawił się on do pracy w stanie po użyciu alkoholu albo spożywał alkohol w czasie pracy. Okoliczności stanowiące podstawę decyzji powinny być podane pracownikowi do wiadomości.
  • Uprawnienia kierownika zakładu pracy, służą również organowi nadrzędnemu nad danym zakładem pracy oraz organowi uprawnionemu do przeprowadzenia kontroli zakładu pracy.
  • Na żądanie kierownika zakładu pracy, osoby przez niego upoważnionej, a także na żądanie pracownika, badanie stanu trzeźwości pracownika przeprowadza uprawniony organ powołany do ochrony porządku publicznego. Zabiegu pobrania krwi dokonuje osoba posiadająca odpowiednie kwalifikacje zawodowe.

Pracodawca nie ma możliwości prawnych, aby samodzielnie zbadać trzeźwość pracowników – może to zrobić wyłącznie przy pomocy konkretnych osób. W praktyce niezbędne w tym celu staje się wezwanie policji oraz odprowadzenie danego pracownika na badania do szpitala lub przychodni, gdy nie wyraził zgody na badanie alkomatem.

Jeśli przełożony na siłę chciałby zbadać trzeźwość pracownika lub zrobiłyby to podstępem, naraża się wówczas na odpowiedzialność odszkodowawczą względem badanej osoby – dochodzi wtedy do bezprawnego naruszenia cudzych dóbr osobistych, nawet jeśli stan nietrzeźwości zostałby w ten sposób jednoznacznie potwierdzony.

narkotyki w słoiku na biurku

Kontrola trzeźwości – zmiany

Przygotowywany projekt zmian przewiduje:

  • umożliwienie pracodawcom prowadzenia kontroli trzeźwości pracowników,
  • umożliwienie pracodawcom prowadzenia kontroli pracowników na obecność narkotyków,
  • nałożenie na pracodawców obowiązku niedopuszczenia do wykonywania pracy pracownika, jeżeli kontrola trzeźwości wykaże obecność alkoholu w organizmie albo zachodzi uzasadnione podejrzenie, że stawił się on do pracy w stanie po użyciu alkoholu lub spożywał alkohol w czasie pracy,
  • nałożenie na pracodawców obowiązku niedopuszczenia do wykonywania pracy pracownika, jeżeli kontrola na obecność środków działających podobnie do alkoholu wykaże obecność takich środków w organizmie pracownika albo zachodzi uzasadnione podejrzenie, że stawił się on do pracy w stanie po użyciu takich środków lub spożywał takie środki w czasie pracy.

Prewencyjne, wyrywkowe kontrole

Projekt zakłada, że pracodawca będzie mógł wprowadzić w zakładzie pracy kontrolę trzeźwości pracowników, a także kontrolę pracowników na obecność środków działających podobnie do alkoholu w ich organizmach, ale tylko jeżeli jest to niezbędne do zapewnienia ochrony:

  • życia i zdrowia pracowników lub innych osób,
  • mienia pracodawcy.

Zatem taka kontrola z reguły nie będzie mogła dotyczyć wszystkich pracowników zatrudnianych przez pracodawcę, a tylko tych pracowników, w przypadku których praca wykonywana w stanie po użyciu alkoholu lub po użyciu innych środków odurzających, może zagrażać życiu i zdrowiu samego pracownika lub innych osób, a także mieniu pracodawcy (tj. grozić szkodą w tym mieniu).

Od pracodawcy zależy czy wprowadzi kontrolę tylko pod kątem alkoholu, tylko pod kątem narkotyków czy też będzie kontrolował pracowników w obu kwestiach. Kontrola trzeźwości, a także kontrola pod kątem środków działających podobnie do alkoholu, nie będzie mogła naruszać godności oraz innych dóbr osobistych pracownika.

Z projektu nowelizacji Kodeksu pracy wynika, że grupę lub grupy pracowników objęte kontrolą trzeźwości, metodę kontroli oraz sposób jej przeprowadzenia będzie się ustalać w układzie zbiorowym pracy lub w regulaminie pracy albo w obwieszczeniu, jeżeli pracodawca nie jest objęty układem zbiorowym pracy lub nie jest zobowiązany do ustalenia regulaminu pracy.

Pracodawca będzie miał obowiązek poinformowania pracowników o wprowadzeniu kontroli trzeźwości lub kontroli pod kątem środka działającego podobnie do alkoholu – w sposób przyjęty u danego pracodawcy, nie później niż 2 tygodnie przed rozpoczęciem jej przeprowadzania. Ponadto jeżeli nowo przyjęty pracownik będzie zatrudniony w grupie pracowników objętej kontrolą trzeźwości lub kontroli pod kątem narkotyków, to pracodawca przed dopuszczeniem go do pracy będzie zobowiązany przekazać mu w formie pisemnej informacje dotyczące grupy lub grup pracowników objętych kontrolą trzeźwości, metod kontroli oraz sposobu jej przeprowadzenia.

Kontrola trzeźwości prowadzona przez pracodawcę będzie mogła obejmować badanie tylko przy użyciu metod niewymagających badania laboratoryjnego polegające na stwierdzeniu obecności albo braku alkoholu/środka działającego podobnie do alkoholu w organizmie pracownika.

segregator z dokumentacją pracowniczą

Przechowywanie informacji o wyniku badania

Informację, wskazującą na obecność alkoholu/środka działającego podobnie do alkoholu w organizmie pracownika, pracodawca będzie mógł przetwarzać wyłącznie do celów, dla których została zebrana i przechowywać w aktach osobowych pracownika przez okres nieprzekraczający 6 miesięcy od dnia jej zebrania. W przypadku zastosowania kary porządkowej (upomnienia, kary nagany lub kary pieniężnej) za stawienie się do pracy pod wpływem alkoholu czy narkotyków lub ich spożywanie w czasie pracy informację taką pracodawca będzie mógł przechowywać w aktach osobowych pracownika do czasu uznania kary za niebyłą – zgodnie z art. 113 KP.

Jednak jeżeli informacja wskazująca na obecność alkoholu w organizmie pracownika będzie mogła stanowić lub będzie stanowiła dowód w postępowaniu, a pracodawca będzie stroną tego postępowania, okres ten przedłuży się do czasu prawomocnego zakończenia postępowania. Po upływie powyższych terminów informacja o stanie trzeźwości pracownika będzie podlegała zniszczeniu – zostanie usunięta z akt osobowych zatrudnionego.

Zakaz dopuszczenia pracownika do pracy

Po wejściu w życie zmian pracodawca będzie miał zakaz dopuszczenia do wykonywania pracy pracownika, jeżeli kontrola trzeźwości/kontrola pod kątem narkotyków wykaże obecność środka odurzającego w organizmie pracownika albo zachodzi uzasadnione podejrzenie, że pracownik stawił się do pracy w stanie po użyciu powyższych substancji lub spożył je w czasie pracy. Pracodawca będzie musiał poinformować pracownika o okolicznościach stanowiących podstawę niedopuszczenia do pracy.

Zarówno pracodawca jak i niedopuszczony do pracy pracownik będą mogli zażądać, aby badanie stanu trzeźwości pracownika przeprowadziła policja. W pierwszej kolejności badanie to będzie przeprowadzane przy użyciu metod niewymagających badania laboratoryjnego, a następnie możliwe będzie także badanie krwi (aby zweryfikować wynik pierwszego badania albo jeżeli badane nielaboratoryjne nie będzie możliwe), a w przypadku badania pod kątem narkotyków – także badanie moczu. Organ przeprowadzający badanie przekaże informację o wyniku zarówno pracodawcy, jak i pracownikowi.

trzech mężczyzn w garniturach siedzących przy biurku

Kontrola nie tylko pracowników

Pracodawcy będą mieli możliwość badania nie tylko pracowników zatrudnionych na umowę o pracę, ale także tych wykonujących swoje obowiązki firmowe na podstawie umów cywilnoprawnych np. o dzieło lub zlecenie, a także tych, które świadczą pracę w ramach własnej działalności gospodarczej.

Kara porządkowa

Najpoważniejszą karą za pracę pod wpływem alkoholu może być tzw. zwolnienie dyscyplinarne – czyli rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. Oznacza to m.in. utratę prawa do dni wolnych na poszukiwanie pracy oraz zasiłku dla bezrobotnych, a także problemy ze znalezieniem pracy w przyszłości, gdyż dyscyplinarka nie zniknie z akt pracownika. Lżejszymi konsekwencjami za pozytywny wynik badania alkomatem w pracy mogą być upomnienie pisemne lub ustne, nagana, kara pieniężna.

Nowelizacja zakłada rozszerzenie katalogu kar porządkowych, co oznacza, że nastąpi uzupełnienie katalogu przesłanek uzasadniających nałożenie na pracownika kary upomnienia, kary nagany lub kary pieniężnej o przypadki stawienia się do pracy w stanie po użyciu środka działającego podobnie do alkoholu lub zażywanie takiego środka w czasie pracy. Na tę chwilę nie wiadomo, jak będą wyglądały nowe sankcje.

Etap prac

Ustawa ma wejść w życie po upływie 14 dni od ogłoszenia. Obecnie trwają uzgodnienia międzyresortowe projektu tej ustawy, a także konsultacje publiczne. Po przyjęciu tego projektu przez Radę Ministrów będzie on musiał jeszcze przejść całą ścieżkę legislacyjną w Parlamencie. Warunki, sposób przeprowadzania przez pracodawcę oraz przez policję badań na obecność alkoholu w organizmie pracownika, oraz badań na obecność środków działających podobnie do alkoholu w organizmie pracownika, sposób dokumentowania tych badań oraz wykaz środków działających podobnie do alkoholu będą określone w rozporządzeniu wykonawczym do Kodeksu pracy. Zostanie ono wydane przez Ministra Zdrowia w porozumieniu z Ministrem Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Ministrem Rozwoju, Pracy i Technologii.

Wypróbuj za darmo
Zainteresowaliśmy Cię?
Wpisz swój adres e-mail i wypróbuj Kadromierz