robotnik na dachu z młotkiem w ręce przybija gwoździe

Czym są środki ochrony indywidualnej?

Autor: Marta Łuszczyńska

wpis dodany: 11/04/2022

Przeczytaj w: 3 minuty

ostatnia aktualizacja: 22/11/2023

Środki ochrony indywidualnej to niezbędny element wyposażenia każdego pracownika, którego wykonywana praca wiąże się z zagrożeniem życia lub zdrowia. Mają one za zadanie chronić przed wszelkimi zagrożeniami, które mogą mieć wpływ na bezpieczeństwo. Zapewnienie ich to obowiązek każdego pracodawcy. W tym artykule dowiesz się, czym są środki ochrony indywidualnej oraz jakie są ich rodzaje, a także poznasz aktualne informacje na ich temat zgodne z Kodeksem pracy.

spawacz wykonujący prace przy dachu  

Środki ochrony indywidualnej definicja

Środki ochrony indywidualnej to wszelkie środki noszone lub trzymane przez pracownika w celu jego ochrony przed jednym, lub większą liczbą zagrożeń związanych z występowaniem niebezpiecznych lub szkodliwych czynników w środowisku pracy. Zaliczamy do nich również wszelkie akcesoria i dodatki przeznaczone do tego celu.

Obowiązkiem pracodawcy jest nieodpłatne dostarczenie środków ochrony indywidualnej przewidzianych na danym stanowisku pracy. Indywidualne środki ochrony mają zabezpieczać przed działaniem niebezpiecznych i szkodliwych dla zdrowia czynników występujących w środowisku pracy. Ponadto zadaniem pracodawcy jest przekazanie zatrudnionym informacji o sposobach posługiwania się tymi środkami np. w postaci instrukcji. Pracownik pisemnie potwierdza, że się z nią zapoznał.

Środki ochrony indywidualnej – przykłady

Środki ochrony indywidualnej dzielą się pod względem konstrukcji oraz ich ogólnego przeznaczenia na dziewięć grup. Poniżej znajduje się podział środków ochrony indywidualnej z przykładami:

  • odzież ochronna, m.in. ochraniacze brzucha, klatki piersiowej, barku, kombinezony gazoszczelne;
  • środki ochrony kończyn dolnych, m.in. ochraniacze stóp, obuwie ochronne, ochraniacze kolan;
  • środki ochrony kończyn górnych, m.in. ochraniacze łokci, dłoni;
  • środki ochrony głowy, m.in. hełmy;
  • środki ochrony twarzy i oczu, m.in. okulary ochronne;
  • środki ochrony słuchu, m.in. nauszniki, wkładki przeciwhałasowe;
  • środki ochrony układu oddechowego, m.in. maski przeciwpyłowe;
  • środki chroniące przed upadkiem z wysokości, m.in. kask, szelki, liny;
  • środki izolujące cały organizm, m.in. kombinezony gazoszczelne.

Do środków ochrony indywidualnej zalicza się też:

  • zespoły składające się z kilku urządzeń lub rodzajów wyposażenia, które zostały ze sobą połączone w celu ochrony człowieka przed jednym lub wieloma jednocześnie występującymi zagrożeniami;
  • urządzenia lub wyposażenie ochronne, połączone z nieochronnym środkiem wyposażenia indywidualnego noszonym lub też trzymanym przez osobę w celu wykonania określonych czynności;
  • wymienne składniki środków ochrony indywidualnej, które są istotne dla ich właściwego funkcjonowania, używane wyłącznie do takich środków.
mężczyzna z maską na twarzy w tartaku piłuje piłą drewno

Do środków ochrony indywidualnej nie zalicza się:

  • mundurów, które nie są specjalnie przeznaczone do zapewnienia bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracownika;
  • środków ochrony indywidualnej używanych przez wojsko, policję i inne służby utrzymania porządku publicznego;
  • wyposażenia stosowanego przez służby ratownicze;
  • środków ochrony indywidualnej stosowanych na podstawie przepisów Prawa o ruchu drogowym;
  • wyposażenia sportowego;
  • środków służących do samoobrony lub do odstraszania;
  • przenośnych urządzeń do wykrywania oraz sygnalizowania zagrożeń i naruszania porządku publicznego.

Stosowanie środków ochrony indywidualnej

Szczegółowe zasady stosowania środków ochrony indywidualnej reguluje załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003, Nr 169, poz. 1650, ze zm.), a także dział dziesiąty Kodeksu pracy.

trzech inżynierów na budowie w kaskach omawia trzymany w rękach projekt

Obowiązki pracodawcy w zakresie stosowania środków ochrony indywidualnej

Każdy pracodawca zobowiązany jest zapewnić pracownikom zarówno środki ochrony osobistej, jak wszystkiego rodzaju szkolenia czy informacje na temat użytkowania danego sprzętu. Oto wymogi, które musi spełnić:

1. Bezpłatne udostępnianie środków ochrony indywidualnej.

Pracownik powinien otrzymać odpowiednie środki ochrony indywidualnej – nieodpłatnie.

2. Środki ochrony indywidualnej powinny być dostosowane do stanowiska pracowników.

– być odpowiednie do istniejącego zagrożenia i nie powodować samo w sobie zwiększania ryzyka;

– odpowiadać warunkom panującym na danym stanowisku pracy;

– odpowiadać wymaganiom ergonomicznym i wymaganiom zdrowotnym pracownika;

– być dopasowane do użytkownika w każdy niezbędny sposób.

W sytuacji występowania wielu zagrożeń, gdy istnieje konieczność jednoczesnego używania więcej niż jednego zestawu indywidualnego wyposażenia ochronnego, zestawy te muszą nadawać się do regulacji bez zmniejszania przy tym ich właściwości ochronnych przed zagrożeniami, o których mowa. Warunki używania indywidualnego wyposażenia ochronnego, a w szczególności okres, w którym jest ono noszone, powinny być określone w zależności od stopnia zagrożenia, częstotliwości narażenia na ryzyko, szczególnych cech stanowiska pracy każdego pracownika i skuteczności działania takiego wyposażenia.

3. Środki ochrony indywidualnej przeznaczone do osobistego użytku

Jeśli okoliczności wymagają, aby indywidualne wyposażenie ochronne było używane przez więcej niż jedną osobę, należy podjąć stosowne działania w celu zapewnienia, aby takie użytkowanie nie stwarzało żadnych problemów zdrowotnych lub higienicznych dla różnych użytkowników.

4. Informowanie pracowników

W ramach przedsiębiorstwa i/lub zakładu powinny istnieć odpowiednie informacje o środkach ochrony indywidualnej. Wszystkie podejmowane działania dotyczące bezpieczeństwa i zdrowia pracowników w przypadku używania przez nich indywidualnego wyposażenia ochronnego w miejscu pracy należy konsultować z pracownikami i/lub ich przedstawicielami. Pracodawca przed zastosowaniem środków powinien poinformować pracowników o istniejących zagrożeniach, przed którymi chronić ich będzie używanie tych środków.

5. Konsultacje i współudział pracowników

Konsultacje z pracownikami i/lub ich przedstawicielami oraz ich udział w przeprowadzaniu zmian w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy stanowią wymóg prawa (art. 11 dyrektywy 89/391/EWG)

6. Konserwacja i wymiana środków ochrony indywidualnej

Pracodawca powinien zapewnić prawidłowe działanie i nienaganny stan higieniczny środków ochrony indywidualnej poprzez przeprowadzanie niezbędnych działań naprawczych i konserwację (np. pranie) oraz wymianę zużytych części.

7. Szkolenia i pokazy użytkowania

Pracodawca organizuje odpowiednie szkolenia i, jeśli istnieje taka konieczność, pokazy  użytkowania środków ochrony indywidualnej. Środki ochrony indywidualnej mogą być używane jedynie zgodnie ze swoim przeznaczeniem, z wyjątkiem szczególnych przypadków. Instrukcja obsługi musi być zrozumiała dla pracownika.

Konsekwencje nieprzestrzegania zasad przez pracodawcę

Pracodawca, który nie przestrzega zasad dotyczących środków ochrony indywidualnej, dopuszcza się wykroczenia, za które grozi surowa kara grzywny – bez znaczenia, czy dojdzie do wypadku związanego z brakiem należytych środków ochrony, czy nie. Sam fakt ignorowania przepisów BHP jest już wystarczający do ukarania pracodawcy. Wysokość kary rozpatrywana jest indywidualnie, ale waha się od 1000 do 30000 zł. W przypadku poważnych zaniedbań bezpieczeństwa, pracodawca może zostać ukarany nawet karą pozbawienia wolności do lat 3.

W sytuacji wypadku pracownika, którego pracodawca ignorował zasady BHP, możliwe jest żądanie zadośćuczynienia za krzywdę doznaną wskutek zaniedbań pracodawcy.

Środki ochrony osobistej – podsumowanie

To już wszystkie informacje, które chcieliśmy przekazać w artykule. Jak widać, stosowanie środków ochrony indywidualnej jest niezwykle ważne dla ochrony zdrowia i życia pracowników, a ignorowanie przepisów surowo karane. Dbaj o bezpieczeństwo w swoim miejscu pracy i stosuj środki ochrony indywidualnej, aby uchronić się przed zagrożeniem oraz czynnikami niebezpiecznymi czy szkodliwymi.

Zachęcamy do odwiedzenia naszego bloga na stronie Kadromierz, w którym opisujemy inne tematy dotyczące Prawa pracy, zatrudnienia, zarobków i wiele więcej. Tworzymy także aplikację dla pracodawców, która umożliwia m.in.: tworzenie grafiku pracy online czy ewidencję czasu pracy.

Wypróbuj za darmo
5/5 - (1 opinie)
Zainteresowaliśmy Cię?
Wpisz swój adres e-mail i wypróbuj Kadromierz

14-dniowy darmowy okres próbny. Testujesz plan Premium. Nie wymagamy karty.